Michael Hudson ķ Ķslenskri žżšingu

Greining ķ heild sinni ķ žżšingu Gunnars Tómassonar

 

Ķsland og Lettland geta ekki borgaš, og borga žvķ ekki

Michael Hudson

Geta Ķsland og Lettland greitt erlendar skuldir fįmenns hóps einkavina valdhafa? Evrópusambandiš og Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn hafa sagt žeim aš umbreyta einkaskuldum ķ opinberar skuldbindingar og endurgreiša žęr meš hękkun skatta, nišurskurši rķkisśtgjalda og eyšingu sparifjįr almennings.506865A 

Reiši fer vaxandi ekki einungis ķ garš žeirra sem söfnušu skuldunum - Kaupžing og Landsbanki ķ gegnum Icesave og einkaašilar ķ löndunum viš Eystrasalt og ķ miš-Evrópu sem vešsettu fasteignir og einkavęddar rķkiseignir langt śr hófi fram - heldur lķka gagnvart erlendum lįnardrottnum sem žrżstu į stjórnvöld aš selja banka og ašra helztu innviši hagkerfa til innherja.

Stušningur viš ašildarumsókn Ķslands aš ESB hefur minnkaš ķ um žrišjung žjóšarinnar og Harmony Center flokkurinn, sem studdur er af stórum hluta rśssnesku-męlandi Letta, hefur nįš meirihluta ķ Riga og stefnir ķ aš verša vinsęlasti flokkurinn į landsvķsu. Ķ bįšum tilfellum hafa mótmęli almennings skapaš vaxandi žrżsting į stjórnmįlamenn aš takmarka skuldabyrši viš ešlilega greišslugetu landanna.

Um helgina skipti žessi žrżstingur sköpum į Alžingi Ķslendinga. 506309A  Žar varš samkomulag, sem kann aš verša frįgengiš ķ dag, um skilyrši fyrir verulegum endurgreišslum til Bretlands og Hollands vegna śtborgana žeirra į innistęšum žarlendra eigenda Icesave reikninga.

Mér vitanlega er žetta fyrsta samkomulagiš frį žrišja įratug sķšustu aldar sem takmarkar afborganir af skuldum viš greišslugetu viškomandi lands. Greišslur Ķslands takmarkast viš 6% af vexti vergrar landsframleišslu mišaš viš 2008.  Ef ašgeršir lįnardrottna keyra ķslenzka hagkerfiš nišur meš óvęgnum nišurskurši rķkisśtgjalda og skuldavišjar kynda undir frekari fólksflutninga śr landi, žį veršur hagvöxtur enginn og lįnardrottnar fį ekkert greitt.

Svipaš vandamįl kom til umręšu fyrir lišlega 80 įrum vegna skašabótagreišslna Žżzkalands vegna fyrri heimsstyrjaldar. En margir stjórnmįlamenn įtta sig enn ekki į žvķ aš eitt er aš merja śt afgang į fjįrlögum og annaš aš geta greitt erlendar skuldir. Hver sem skattheimta stjórnvalda kann aš vera žį er vandinn sį aš breyta skatttekjum ķ erlendan gjaldeyri. Eins og John Maynard Keynes śtskżrši, ef skuldsett lönd geta ekki aukiš śtflutning sinn verša greišslur žeirra aš byggjast į lįntökum eša eignasölu.  Ķsland hefur nśna hafnaš slķkum eyšileggjandi valkostum.

Greišslugetu hagkerfis ķ gjaldeyri er takmörk sett. Hęrri skattar žżša ekki aš stjórnvöld geti umbreytt auknum skatttekjum ķ erlendan gjaldeyri. Žessi stašreynd endurspeglast ķ afstöšu Ķslands gagnvart Icesave skuldum, sem įętlaš er aš nemi helmingi af vergri landsframleišslu žess. Meš žessari afstöšu sinni mun Ķsland vęntanlega leiša önnur hagkerfi ķ pendślssveiflu frį žeirri hugmyndafręši sem telur endurgreišslu allra skulda vera helga skyldu.  

Fyrir hagkerfi landa sem losnušu undan stjórn Sovétrķkjanna felst vandinn ķ žvķ aš vonir brugšust um aš sjįlfstęši 1991 hefši ķ för meš sér vestręn lķfsgęši.  Žessi lönd jafnt sem Ķsland eru enn hįš innflutningi. Hnattręna eignabólan fjįrmagnaši hallann į višskiptajöfnuši - lįntökur ķ erlendri mynt gegn veši ķ eignum sem voru skuldlausar žegar löndin uršu sjįlfstęš. Nś er bólan sprungin og komiš aš skuldadögum. Lįn streyma ekki lengur til Eystrasaltslanda frį sęnskum bönkum, til Ungverjalands frį austurrķskum bönkum, eša til Ķslands frį Bretlandi og Hollandi. Atvinnuleysi eykst og stjórnvöld skera nišur śtgjöld til heilbrigšis- og menntamįla. Ķ kjölfariš fer efnahagslegur samdrįttur og mešfylgjandi neikvęš eignastaša fjölda fyrirtękja og heimila.

Óvęgnar nišurskuršarįętlanir voru algengar ķ löndum žrišja heims frį 8. til 10. įratugar sķšustu aldar, en evrópsk lżšręšisrķki hafa takmarkaš žolgęši gagnvart slķku verklagi. Eins og mįlum er nś hįttaš eru fjölskyldur aš missa hśsnęši sitt og fólksflutningar śr landi eru vaxandi. Žetta voru ekki fyrirheit nżfrjįlshyggjunnar.

Žjóšir spyrja ekki bara hvort greiša eigi skuldir, heldur lķka - eins og į Ķslandi - hvort hęgt sé aš greiša žęr. Ef žaš er ekki hęgt, žį leišir tilraun til aš greiša žęr einungis til frekari efnahagssamdrįttar og hindrar lķfvęnlega žróun hagkerfisins.

Munu Bretland og Holland samžykkja skilyrši Ķslands? Keynes varaši viš žvķ aš tilraun til aš knżja fram erlenda skuldagreišslu umfram greišslugetu krefšist stjórnarfars į sviši fjįrlaga og fjįrmįla sem er žjakandi og óvęgiš og gęti hvatt til žjóšernissinnašra višbragša til aš losna undan skuldakröfum erlendra žjóša.  Žetta geršist į žrišja įratug 20. aldar žegar žżzka hagkerfiš var kollkeyrt af haršri hugmyndafręši um ósnertanleika skulda.

Mįliš varšar praktķska meginreglu: skuld sem er ekki hęgt aš greiša veršur ekki greidd. Spurningin er einungis hvernig slķkar skuldir verša ekki greiddar. Verša žęr afskrifašar aš miklu leyti? Eša veršur Ķslandi, Lettlandi og öšrum skuldsettum löndum steypt ķ örbirgš til aš merja śt afgang ķ tilraun til aš komast hjį vanskilum?

Sķšarnefndi valkosturinn getur knśiš skuldsett lönd til stefnubreytingar. Eva Joly, franski saksóknarinn sem ašstošar viš rannsókn į ķslenzka bankahruninu, hefur varaš viš žvķ aš svo gęti fariš aš Ķsland stęši uppi meš nįttśruaušlindir og mikilvęga stašsetningu sķna: „Rśsslandi gęti til dęmis fundist žaš įhugavert." Kjósendur ķ löndum sem losnušu undan stjórn Sovétrķkjanna gerast ę meira afhuga Evrópu vegna eyšileggjandi hagstjórnarstefnu sem nżtur stušnings ESB.

Eitthvaš veršur undan aš lįta. Mun ósveigjanleg hugmyndafręši vķkja fyrir efnahagslegum stašreyndum, eša fer žaš į hinn veginn?

 

Höfundur er hagfręšiprófessor viš University of Missouri


mbl.is Fleiri fari aš dęmi Ķslands
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jóna Kolbrśn Garšarsdóttir

Ętli žaš fari ekki į hinn veginn?

Jóna Kolbrśn Garšarsdóttir, 17.8.2009 kl. 01:41

2 Smįmynd: Einar Björn Bjarnason

Mjög góš grein.

Ķsland, veršur aš semja viš alla stęrstu lįnadrottna, um takmörkun greišslubyrši, og um nišurfellingur skulda, breytingum lįna ķ vķkjandi, o.s.frv.

Žetta starf žarf aš hefjast hiš fyrsta.

Draumur margra ESB sinna, um aš ESB sé einhverskonar "Fairy god mother" sem leysi vandamįl öll, aš  t.d. aš skuldir okkar verši fyrirgefnar eftir nokkur įr, žegar allir sjįi hve aum viš erum oršin, žegar viš höfum gengiš ķ gegnum hreinsunareld og erum ekki lengur vond - - er aš mķnu mati, hrein tįlsżn.

Kv.

Einar Björn Bjarnason, 17.8.2009 kl. 01:52

3 Smįmynd: Gušni Karl Haršarson

Ein af ašal spurningu sem er varpaš hér fram er sś hvort Bretar og Hollendingar muni samžykkja žetta. Mķn skošun er sś aš žaš mun ekki verša gert. Og ef, sem žżšir einungis aš žessu mįli verši ekki lokiš į milli landana į nęstunni.

Sś óžęgilega staša getur komiš upp er aš Bretar og Hollendingar neiti frekar en viš hefšum neitaš! Mér finnst žetta vera undarleg skammsżni manna ķ fjįrlaganefnd. Og undarlegt hvort žau hafi ekki spurgt sig hvort žetta verši samžykkt eša ekki.

Sem sżnir algerlega vangetu ķ aš halda leverage yfir mįlinu. Nema mįliš sé svo klękjandi aš žvķ sé einhverngveginn snśiš ķ hring.

Einar ég er sammįla žér ķ meginatrišum varšandi samninga viš lįnadrottan į lįnum, nema ekki varšandi Icesave žvķ viš eigum aldrei aš višurkenna aš žaš sé skuld!

Gušni Karl Haršarson, 17.8.2009 kl. 02:12

4 Smįmynd: Gušni Karl Haršarson

Mįliš er aš žaš er bśiš aš višurkenna aš žetta sé skuld! Sem voru algjör mistök! Žó aš žessi takmörkun sé aš viš greišum ekki nema žaš sem žjóšarbśiš rįši viš!

Gušni Karl Haršarson, 17.8.2009 kl. 02:28

5 Smįmynd: Högni Jóhann Sigurjónsson

Gušni, žaš er til mjög einföld leiš śtśr skuldaloforšinu, viš setjum Įrna Matt, Geir Haarde. Ingibjörgu Sólrśnu og Björgvin G ķ fangelsi fyrir landrįš.

Högni Jóhann Sigurjónsson, 17.8.2009 kl. 12:28

6 Smįmynd: Jślķus Björnsson

Vitoršsmenn efnahagshryšjuverkamannanna eru ekki einir ķ heiminum.  

Jślķus Björnsson, 17.8.2009 kl. 12:36

7 Smįmynd: Loftur Altice Žorsteinsson

Žaš mikilvęgasta sem liggur fyrir Alžingi, er aš lżsa žvķ yfir aš Icesave er ekki lagaleg, tryggingafręšileg, eša sišferšileg skuld. Komandi kynslóšir eiga skiliš aš hendur žeirra séu ekki bundnar.

Komandi kynslóšir, sem verša vonandi dugmeiri en sś sem nś ręšur mįlum, munu žį eiga žann möguleika aš hafna skuldaklafanum.

Loftur Altice Žorsteinsson, 17.8.2009 kl. 12:51

8 Smįmynd: Einar Björn Bjarnason

Lķkur fara vaxandi, aš viš stöndum frammi fyrir, aš hrasa inn ķ "default" ž.s. ekkert bendir til žess, aš nśverandi stjórnvöld įtti sig į naušsyn žess, aš semja viš ašra kröfuhafa um eftirgjöf skulda.

Sś skošanakönnun, sem var byrt į RUV.is, sżnir einnig mjög sterka tortryggni frį erlendum fjįrmįlastofnunum, og fjįrfestum, gagnvart Ķsl. stjórnvöldum.

Sś tortryggni, gęti skašaš möguleika okkar, į aš nį žessum ašilum aš samingaboršinu. Upplifun žeirra, viršist vera aš Ķsl. stjórnvöld, og umsjónaašilar, hafi sżnt žeim lķtilsviršingu.

Hvaš Icesave varšar, hef ég įkvešiš aš kaupa žį röksemd, aš žaš vęri žess virši aš leitast viš aš semja um žaš mįl, og žį sem žįtt ķ žvķ ferli aš semja viš kröfuhafa Ķslands almennt, ž.e. fyrsti lišur žess.

En, ž. getur alveg veriš aš Bretar og Hollendingar, hafni žessu samingstilboši, sem žį myndi žżša, aš formleg višurkenning Ķsl. į žeirri skuld, hefši ekki tekiš gildi.

Viš erum žį, allavegna bśin aš sżna įkvešinn, samingsvilja.

Kv.

Einar Björn Bjarnason, 17.8.2009 kl. 14:39

9 Smįmynd: Loftur Altice Žorsteinsson

Aš mķnu mati, fer Michael Hudson frjįlslega meš mįlvexti. Hann nefnir ekki aš Icesave-tryggingin er ólögleg og byggš į fjįrkśgun Breta og Hollendinga. Žaš er į Icesave-greišslur sem veriš er aš ręša um aš setja skoršur, en ekki hefur komiš til tals aš setja slķka eftirvara į almenn lįn.

Hudson gefur ķ skyn aš žessi gjörningur sé upphafiš į almennri neitun rķkja aš greiša óhóflegar skuldir. Žetta sé ég ekki ķ stöšunni, žótt žaš vęri ešlilegt eins og Hudson hefur margoft bent į.

Loftur Altice Žorsteinsson, 17.8.2009 kl. 17:22

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband